Każda osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę podlega z tego tytułu obowiązkowym ubezpieczeniom (wszystkich ryzyk) w ZUS. Natomiast osoba świadcząca pracę na podstawie umowy zlecenia podlega ubezpieczeniom w sposób przewidziany dla zleceniobiorców. Inaczej jest w przypadku umowy zlecenia zawartej z własnym pracodawcą. Traktuje się ją bowiem jak umowę o pracę.

Jakie ubezpieczenia w ZUS?

Zawarcie umowy zlecenia z własnym pracodawcą powoduje dla zleceniobiorcy obowiązek wszystkich ubezpieczeń w ZUS. Ubezpieczeniom tym osoba taka podlega w sposób przewidziany dla pracowników. Oznacza to, że obowiązkowe są dla niej ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, a także ubezpieczenie zdrowotne. Z tym że z tytułu zawarcia z własnym pracownikiem umowy zlecenia pracodawca nie przekazuje dodatkowego zgłoszenia takiej osoby do ubezpieczeń na formularzu ZUS ZUA. Bez znaczenia jest również ilość tego typu umów zawartych z własnym pracownikiem.

Sposób obliczania składek

Umowa zlecenia zawarta z własnym pracodawcą, dla celów składkowych, traktowana jest jak umowa o pracę. Stąd w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne takiej osoby uwzględnia się, obok przychodów ze stosunku pracy, także przychód z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Od ustalonej w taki sposób podstawy wymiaru rozlicza się składki na wskazane ubezpieczenia.

Do ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pracownika wykonującego jednocześnie u własnego pracodawcy umowę zlecenia stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe takiej osoby. W raporcie ZUS RCA jako podstawę wymiaru składki zdrowotnej wykazuje się łączny przychód z obydwu umów, pomniejszony o składki na ubezpieczenia społeczne pobrane ze środków pracownika (tj. o składkę emerytalną, rentowe i chorobową). Natomiast jako kwotę tej składki powinno się wykazać sumę składki zdrowotnej ustalonej odrębnie od przychodu z umowy o pracę i z umowy zlecenia. Osobę taką wykazuje się w dokumentach rozliczeniowych sporządzanych i przekazywanych do ZUS z kodem tytułu ubezpieczenia właściwym dla pracownika, tj. 01 10 X X.

Podatek dochodowy

Dla celów podatkowych umowę zlecenia i umowę o pracę traktuje się jako odrębne źródła przychodów, od których pracodawca (jako płatnik składek) ma obowiązek obliczyć i pobrać zaliczkę na podatek dochodowy. Dla tej sytuacji nie ma znaczenia fakt, że zarówno jedna, jak i druga umowa świadczona jest na rzecz tego samego podmiotu. Zaliczkę na podatek dochodowy pracodawca nalicza odrębnie od przychodu uzyskanego ze stosunku pracy i odrębnie od przychodu uzyskanego z pracy w ramach umowy zlecenia.

Składka na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu umowy zlecenia finansowana jest tylko z zaliczki na podatek dochodowy obliczonej od przychodu z tego tytułu. Natomiast składkę ze stosunku pracy finansuje się wyłącznie z zaliczki obliczonej od przychodu z umowy o pracę.

Przykład

Pan Kazimierz w połowie czerwca 2010 r. zawarł z własnym pracownikiem umowę zlecenia. W dniu 30 czerwca br. wypłacił mu wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 4.200 zł, natomiast ze zlecenia w wysokości 1.800 zł. Pracownik złożył oświadczenie, na podstawie którego pan Kazimierz dokona mu zmniejszenia zaliczki na podatek dochodowy ze stosunku pracy o kwotę 46,33 zł. Od wypłaconych wynagrodzeń należy wyliczyć:

1) składki na ubezpieczenia społeczne od łącznej kwoty przychodu, czyli od 6.000 zł, w tym:

• finansowane przez pracownika w łącznej kwocie 822,60 zł (tj. 6.000 zł × 13,71%),
   
• finansowane przez pracodawcę w łącznej kwocie 955,80 zł (tj. 6.000 zł × 15,93%, zakładając, że obowiązującą tego pracodawcę stopą procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe jest 1,67%);

2) podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne do wykazania w imiennym raporcie ZUS RCA: 5.177,40 zł (tj. 6.000 zł - 822,60 zł);

3) składkę zdrowotną obliczoną osobno:

• z umowy o pracę w kwocie 326,17 zł, tj.:
  4.200 zł - 575,82 zł = 3.624,18 zł (gdzie kwota 575,82 zł to składki społeczne finansowane przez ubezpieczonego);
  3.624,18 zł × 9% = 326,18 zł;
  z czego składka zdrowotna w wysokości 7,75% podstawy wymiaru podlegająca odliczeniu od zaliczki na podatek dochodowy wynosi 280,87 zł;

 
• z umowy zlecenia w kwocie 139,79 zł, tj.:
  1.800 zł - 246,78 zł = 1.553,22 zł (gdzie kwotę 246,78 zł stanowią składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez ubezpieczonego);
  1.553,22 zł × 9% = 139,79 zł;
  z czego składka zdrowotna w wysokości 7,75% podlegająca odliczeniu od zaliczki na podatek dochodowy wynosi 120,37 zł;

4) zaliczkę na podatek dochodowy liczoną odrębnie:

• z umowy o pracę:
  podstawa opodatkowania: 4.200 zł - 575,82 zł - 111,25 zł = 3.512,93 zł, po zaokrągleniu 3.513 zł,
  wyliczenie zaliczki na podatek: (3.513 zł × 18%) - 46,33 zł = 586,01 zł,
   
• z umowy zlecenia:
  podstawa opodatkowania: (1.800 zł - 246,78 zł) × 20% = 310,64 zł;
  1.800 zł - (246,78 zł + 310,64 zł) = 1.242,58 zł, po zaokrągleniu 1.243 zł;
  wyliczenie zaliczki na podatek: 1.243 zł × 18% = 223,74 zł.

Następnie zaliczkę na podatek dochodowy powinien zmniejszyć o składkę zdrowotną:

• z umowy o pracę w wysokości: 586,01 zł - 280,87 zł = 305,14 zł, po zaokrągleniu 305 zł i w takiej wysokości przekazać zaliczkę na rachunek urzędu skarbowego;
   
• z umowy zlecenia w kwocie: 223,74 zł - 120,37 zł = 103,37 zł, po zaokrągleniu 103 zł i w takiej wysokości przekazać ją do urzędu skarbowego.

Oprócz wskazanych w przykładzie składek pracodawca powinien też za taką osobę wyliczyć składkę na FP i FGŚP (oraz ewentualnie na FEP).

Podstawa prawna:

• ustawa z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.),
   
• ustawa z dnia 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.),
   
• ustawa z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 ze zm.).